۲ تير ۱۳۹۶
شرط تحقق اخلاق و اخلاقی بودن جامعه، «آزادی» است
هشتمین دوره جایزه اخلاق و نیایش در آیینه پژوهش غروب جمعه با حضور سیدمحمد خاتمی و چهره ها و شخصیت های فرهنگی و هنری در کتابخانه ملی برگزار شد.
سیدمحمد خاتمی که با ابراز احساسات مکرر حاضرین در این نشست مواجه بود، در سخنانی کوتاه ابراز امیدواری کرد که خداوند عنایت بفرماید همه بشریت که امروز تحت انواع و اقسام فشارها و تهدیدات هستند وضع بهتری پیدا کنند، همچنین فضای زندگی مسلمانان و به ویژه مردم ایران، بهتر و مطلوب تر گردد.
روز قدس روز همراهی و همدلی ملت ایران با مردم مظلوم فلسطین و هرگونه سلطه و ستم و بیداد در دنیای امروز است

رییس جمهوری اسبق ایران با اشاره به برگزاری روز قدس گفت: روز قدس روزی است که در آن ملت ما نه تنها با ملت مظلوم فلسطین بلکه با همه مظلومان جهان که فراوان هستند، اعلام هراهی و همدلی و همرنگی می‌کند و هرگونه سلطه و ستم و بیداد در دنیای امروز را نفی می کند.
خاتمی در ادامه با طرح این پرسش که چه نسبتی میان نیایش و اخلاق وجود دارد؟ بیان کرد: رنج بزرگ دنیای ما از فقدان اخلاق و نیایش و معنویت در زندگی بشر امروز است؛ دنیازدگی بشر امروز و بداخلاقی ناشی از دنیازدگی فاجعه های بزرگی آفریده است.
چه دردی بالاتر از اینکه به نام دینِ این پیامبر، انواع و اقسام جنایت ها و بداخلاقی ها صورت می گیرد؟

وی با اشاره به وجود بی اخلاقی و بداخلاقی در دنیای امروز گفت: دردآورتر اینکه گاهی این بداخلاقی و بی اخلاقی به نام دین و به عنوان یک رویکرد و هنجار دینی مطرح می شود.
خاتمی افزود: همه از قول پیامبر شنیده ایم که برای تتمیم و کامل کردن مکرمت های اخلاقی برانگیخته شده است و چه دردی بالاتر از اینکه به نام دینِ این پیامبر، انواع و اقسام جنایت ها و بداخلاقی ها صورت می گیرد؟
شرط تحقق اخلاق و اخلاقی بودن جامعه، «آزادی» است

وی توضیح داد: هرگونه تلقی که از اخلاق داشته باشیم -چه وظیفه گرا، چه نتیجه گرا، چه هر رویکرد دیگری به اخلاق- شرط تحقق اخلاق و اخلاقی بودن جامعه، «آزادی» است و اگر انسانی به زور وادار به کار نیک شود، کار او اخلاقی نیست. عمل اخلاقی باید با آزادی کامل انتخاب شود و نیز اخلاق در جامعه و در رابطه با دیگری معنا پیدا می کند.
رییس جمهوری اسبق ایران اظهار کرد: مهربانی، وفای به عهد، راستی و پاکی، همه اینها در صورتی تحقق می یابد که انسان در جامعه و با دیگری در رابطه باشد. انزوای از جامعه که لازمه آن احیاناً ترک کارهای غیراخلاقی است، اقدامی اخلاقی نیست زیرا انسان باید در بطن جامعه حضور داشته باشد تا اخلاق تحقق یابد.
برای تحقق اخلاق باید از زمین بالاتر بیاییم، نه این که زمین را ترک کنیم

خاتمی، اخلاق را مهم ترین خصیصه شخصیت انسانی دانست و گفت: انسان شاید بیش از آنکه به «اندیشه» و «عقلانیت» انسان باشد، به «اخلاق»، انسان است. اخلاق اختصاص به انسان دارد و ادیان الهی نیز برای تحقق اخلاق در جامعه آمده اند.
وی بیان کرد: اخلاق در صورتی تحقق می یابد که انسان از خودش فراتر و بالاتر رود و از دنیا و زندگی و از پایبند بودن به زمین، رها شود. اینکه بسیاری از سالکان به این نتیجه رسیده اند که برای رسیدن به فضایل اخلاقی، باید ترکِ من کرد، از یک جهت درست است؛ منتها نه اینکه ترکِ من به این معنی تلقی شود که خودِ من را فراموش کنیم بلکه باید از اینکه منِ اصلی ما اسیر منِ کوچکتر از خود باشد، رها شویم. باید از زمین بالاتر بیاییم، نه این که زمین را ترک کنیم.
نیایش بزرگترین وسیله ای است که انسان از اسارت تن رها شود

خاتمی ادامه داد: به تعبیر بسیاری از عارفان، هبوط آدم یعنی گرفتار شدن انسان در تن و هرچه به تن مربوط است. به زمین فرود آمدن یعنی انسان، من را همین جسم خاکی بداند. باید این من و نحوه من را ترک کرد. به تعبیر عارفان، صحو بعد از محو این است که انسان وقتی من وهمی را رها کرد به من بزرگ‌تر می رسد که کانون فضیلت‌ها است و اگر به آنجا رسید، آن‌وقت اخلاق قابل تحقق می شود.
وی توضیح داد که نیایش بزرگترین وسیله ایست که انسان از تن، کنده شود نه اینکه تن را رها کند بلکه از اینکه در اسارتِ تن باشد، رها شود؛ نیایش یعنی خود را بالا آوردن و با جان جهان، همسو و هم سخن شدن و از او مدد گرفتن و تذکر به این معنا پیدا کردن که منِ حقیقی او از سنخ و جنس آن وجود برتر است. (اگر تعبیر سنخ و جنس در اینجا درست باشد)
خاتمی گفت: اگر لازمه اخلاق، این است که انسان از خود فراتر و بالاتر بیاید و خودِ مجازی و محدود کننده و موهوم را رها کند، نیایش مهمترین راهیست که می تواند انسان را به این درجه برساند.
وی در پایان از همه دست اندرکاران جایزه اخلاق و نیایش به ویژه احمد مسجد جامعی که به موضوع نیایش و اخلاق اهتمام داشتند، تشکر کرد.
احمد مسجدجامعی، عضو شورای شهر تهران و وزیر پیشین فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز در این همایش گفت: در دوره ای هستیم که اخلاق فروشی باب شده است و این تلخ و خطرناک است. اخلاق مداران هیچ وقت از اخلاق دم نمی زنند و تفاخر و تظاهر به اخلاق ندارند بلکه فهمی از اخلاق دارند که منجر به شیوه هایی در رفتار و عمل و آداب آنها می شود.
وی با تاکید بر نگاه عارفانه و دید متفاوت نسبت به عالم، این نگاه را در برنامه ریزی برای توسعه شهر موثر دانست و گفت: آیا می توان طوری رفتار کرد که زندگی پرندگان در شهر نابود نشود؟ نمی توان طوری رفتار کرد که پیاده رو را به نفع سواره رو مصادره نکرد؟ نمی توان طوری رفتار کرد که باغها را به نفع برجها از بین نبرند؟ نمی توان طوری رفتار کرد که جلوه کوه از مقابل چشم مردم حذف نشود؟ نمی توان طوری رفتار کرد که احترام آب و خاک و هوا حفظ شود؟ اگر اینها بخواهد احترام داشته باشد ما باید یک برنامه اخلاق عملی را درونی کنیم.
مسجدجامعی در این همایش با ابراز امیدواری نسبت به اینکه روزی اخلاق در مشاغل در جایزه اخلاق و نیایش گنجانده شود، از سیدمحمد خاتمی تشکر کرد که مشی و رفتار وی قوام دهنده این جایزه بوده است.

در ادامه بیانیه هشتمین دوره اخلاق و نیایش قرائت شد و برگزیدگان این دوره جوایز خود را از دستان سیدمحمد خاتمی گرفتند.
در این دوره، علی نصیریان درحوزه تأتر و سینما، حسین راغفر در حوزه اقتصاد، هاشمی طبا در حوزه سیاست، محمدعلی موحد با خاطر یک عمر پژوهش، احمدرضا احمدی در حوزه ادبیات، هایده شیرزادی در حوزه محیط زیست، مهدی ابراهیمیان در حوزه معماری، آیت الله ابراهیم امینی در حوزه دین، رضا هاشمی‌شال در حوزه اخلاق حرفه ای، لیلا ارشد در حوزه نهادهای اجتماعی و بهرام حنفی در حوزه هنرهای تجسمی برگزیدگان جایزه اخلاق و نیایش بودند.

متن کامل بیانیه هشتمين دوره جايزه اخلاق و نيايش بدین شرح است:

بسم‌الله الرحمن الرحیم

ای خدا ای فضل تو حاجت روا      با تو یاد هیچ کس نبود روا
این قَدَر ارشاد، تو بخشیده‌ای      تا بدین، بس عیب ما پوشیده‌ای
قطره‌ای دانش که بخشیدی زپیش      متصل گردان به دریاهای خویش
قطره‌ی علم است اندر جان من      وارهانش از هوا وز خاک تن
(مثنوی، دفتر اول)

نهال جایزه اخلاق و نیایش امسال و در هشتمین دوره برگزاری آن ده ساله شد. این روز مبارک و این مکان عالی را به فال نیک می‌گیریم تا ضمن اشارتی کوتاه بر تاریخچه این نهاد مدنی غیردولتی و علل و اسباب تاسیس آن، برندگان این جایزه خاص و کم سابقه و کم‌نظیر را معرفی کنیم.
جایزه اخلاق و نیایش با همت و ایده آقای احمد مسجد جامعی و اعضای هیات امنای موزه ملى قرآن كريم شکل گرفت و در مسیر بلوغ، همدلی چهره‌های خوشنام و محبوب فرهنگی و سیاسی و بویژه حجت‌الاسلام سید محمد خاتمی به آن نیرویی مضاعف برای بالندگی داد.
مبنای شکل‌گیری این ایده ، احساس نیاز بود. توجه نامناسب به ظواهر اخلاق و دین و فقدان فعالیت‌های بنیادی و عمیق در مسایلی که به باورهای جامعه ایران ارتباط دارد و ممکن است در گذر زمان جامعه فرهنگ‌دوست و اخلاقی ایران را از درون از غنای دلپذیر خود خالی و پوک گرداند، موجب نگرانی بسیاری از اهل علم و فرهنگ و اخلاق بوده و هست. فاصله بین سبک زندگی واقعی و شعارهایی که بی‌وقفه و تامل ابراز می‌شود و در واقع خلاء جانفرسا بین حرف و عمل اخلاقی، همگان و بویژه نسل جوان را در وضعیتی دشوار قرار داده‌است. وضعیتی که ناگزیر بیش از هر باوری به اعتقادات اخلاقی و دینی نسل‌های آینده آسیب می‌رساند.
جایزه اخلاق و نیایش در چنین فضایی و با نیت طی کردن فاصله نظر و عمل بنیاد نهاده شد. این جایزه با تکیه بر مبانی نظری سخته و پخته تلاش کرد هرساله به جای تهیه و تالیف مقالات و نوشته‌ها در ارزش و خوبی اخلاق، اخلاقی‌ترین فعالان حوزه‌های مختلف اجتماعی را معرفی و از آنها تقدیر کند. این روشی است که در کنار فعالیت‌های دیگر و با قدردانی از عمل اخلاقی سیاستمداران، هنرمندان، پژوهشگران، دانشمندان و فعالان اجتماعی، سبک زندگی اخلاقی و آرمانی را ارج می‌نهد و بزرگ می‌دارد و با الگو سازی واقعی، منش اخلاقی را توسعه می‌دهد.
همراه کردن عنوان نیایش در کنار اخلاق، بر فضای مثبتی که نیایش برای تعالی اخلاقی ایجاد می‌کند تاکید دارد. مراسم این جایزه از زمان شکل‌گیری در ماه مبارک رمضان برپا شده است و گمان موسسین آن این بوده است که همه ماهها، ماه رفتار اخلاقی است و رمضان با فضای معنوی خاص خود ماه خوبی برای برپایی مراسم قدردانی از برگزیدگان این جایزه است.
هشتمین دوره جایزه اخلاق و نیایش، در واپسین روزهای ماه مبارک رمضان و با افتخار، برگزیدگانِ این دوره را معرفی می کند. برگزارکنندگان این جایزه به همراه همه شهروندان ایرانی، ضمن تقدیر از همه کسانی که چراغ عمل اخلاقی را در هجوم سیاه‌باد دورویی و دروغ روشن نگاه داشته‌اند، به فروزان‌تر شدن این شعله امیدوارند.