درباره سایت  |  نقشه سایت  |  گزارش اشکال در سایت امروز، يكشنبه ۲۴ شهريور ۱۳۹۸
RSS RSS چیست؟ 
 
 
  نخستین نشست تبیین مبانی اصلاحات  |  عکس از: علی اصغر خاکساری
 
   
  
۱۵ آبان ۱۳۸۷
اصلاحات مناسبترین راه برون رفت جامعه ما از بحران سده های متمادی است

نخستین نشست ویژه تبیین مبانی نظری اصلاحات در محل دایره المعارف اسلامی و با حضور رییس ؛ اعضای بنیاد باران، فعالان سیاسی، جمعی از روحانیون ،استادان ، محققان، روشنفکران ، هنرمندان و روزنامه نگاران برگزار شد.
سید محمد خاتمی در نخستین جلسه از سه جلسه تبیین مبانی اصلاحات در بنیاد باران ، طی سخنانی گفت: از رویکردهای مهم اصلاح طلبی، احترام به گشادگی در فضای بحث و گفت و گو و آزادی در ابراز نظر و اندیشه ورزی و هزینه ندادن برای آن است.
وی با یادآوری این نکته که اصلاحات در دو دوره از انتخابات ریاست جمهوری به رای مردم گذاشته شد و مورد استقبال قرار گرفت ، گفت : فعالیت های بسیاری براساس اصول اصلاحات در دو دوره با موفقیت صورت گرفت و هدف از تبیین اصول اصلاحات در حال حاضر انسجام بیشتر نیروهای اصلاح طلب و راهنمای عمل در شرایط جدید کشور است.
سید محمد خاتمی با تاکید بر لزوم پرهیز از تئوری پردازی گفت که در این نشست ها تلاش خواهد کرد اصلاحات را به نحوی بتواند مطرح نماید که مبنای عمل ، موضع گیری ، سیاست گذاری و برنامه ریزی در آینده قرار گیرد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود تاکید کرد: اگر یک حرکت با ریشه های تاریخی و اجتماعی از حیث هدف و مضمون به بخش خود آگاه وجدان جامعه آمد، آن حرکت آسیب ناپذیرتر خواهد بود و مورد حمایت و پاسداری خود مردم قرار می گیرد و برنامه ها و سیاستهایی که از این حرکت برمی خیزد، دارای پشتوانه محکم تر می شود و معتقدم، اگر چنین کار تاریخی صورت گیرد، جامعه به مرحله ای می رسد که بجای آنکه نیازی به قهرمان داشته باشد، خود قهرمان عرصه سرنوشت می شود.
رئیس بنیاد باران همچنین ضمن تاکید بر اینکه اصلاحات دارای رسالت است، به بیان موارد رسالت های نظری و عملی آن پرداخت. وی همچنین استبداد، استعمار و عقب افتادگی را از مشکلات بزرگ جامعه دانست که آزادی خواهی، استقلال و پیشرفت و عدالت خواهی در همه ی مراحل را خواسته های متناظربا دردها و مشکلات جامعه خواند.
سید محمد خاتمی در ادامه با تاکید بر اهمیت عنصر دین در جامعه تصریح کرد: اصلاحاتی که ما بدان معتقدیم این است که تحقق مردمسالاری، جامعه مدنی، پیشرفت و توسعه فقط و فقط از طریق دین امکان پذیر است. در جوامعی مانند ما بخصوص با داشتن دین بزرگی مانند اسلام که البته در آن هم کسانی با بینش های غلط وجود دارند، آزادی، استقلال و پیشرفت اگر همسو با حرکت خواست دینی جامعه باشد، موفق می شود.
وی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به دوری اخلاق از سیاست در جهان امروز، گفت: در اصلاحات مورد نظر ما، هم به لحاظ ماهیت و هم از نظر پایبندی به موازین دینی که اخلاق از مهمترین آنهاست و هم با توجه به هویت فرهنگی ملت ایران که جنبه اخلاقی دارد، در اصلاحات یک محور اصلی اخلاق است و معتقدم که جامعه مدنی، مردمسالاری، توسعه و عوامل دیگر که از اهداف اصلاحات است، در متن جامعه اخلاقی معنای ویژه خود را پیدا می کند.
مشروح سخنان سید محمد خاتمی در ادامه می آید.
سید محمد خاتمی با اشاره به آیاتی که در آغاز مراسم تلاوت شد گفت:« ما اعتقاد داریم حرکتی که افتخار وابستگی و پیوستگی به آن را داریم، در ادامه حرکت پیامبران بزرگ الهی حضرت موسی(ع)، حضرت عیسی(ع) و حضرت محمد مصطفی(ص) است. اما خیال همه را راحت کنم که اصلاحات نه عصایی دارد که تبدیل به اژدها شود و نه ید بیضائی. بنابراین آنانی که از اصلاحات اژدها می سازند اشتباه می کنند و اصلاحات را بزرگتر از آنچه هست معرفی می کنند. شما هم نترسید، آنچنان که دوستان حضرت موسی(ع) ترسیدند که اژدهایی در کار است و پس رفتند، نه! شما به جلو بیایید. وی افزود: اما یک اژدهای بسیار بزرگی وجود دارد و آن بیداری و رشد جامعه است که هر سحری را باطل خواهد کرد.
* اصلاحات ما مبتنی بر درک خواست جامعه و متناسب با شرایط تاریخی امروز ایران است*
خاتمی با بیان اینکه درباره اصلاحات خیلی صحبت شده است و شاید بیشتر از همه خود من صحبت کرده ام و البته کمتر بطور کلاسیک آن را تعریف نموده ام، گفت: از مجموعه مطالبی که گفته ام می توان قرائتی از اصلاحات را مطرح کرد که زیاد هم درباره آن سخن گفته ام؛ هم بصورت کلی و هم بصورت موردی.
رئیس دولت اصلاحات ادامه داد: در کنار این بحث ها دیگران هم بحث های متنوع و حتی متفاوتی کرده اند، بطوری که احیانا نوعی آشفتگی در معنا و مفهوم اصلاحات در جامعه ما و بخصوص میان خواص ما وجود دارد و نوعی ابهام برای جامعه ای که معتقدم از عمق وجود اصلاحات را درک می کنند، وجود دارد. سید محمد خاتمی اظهار داشت: ما مفتخریم که اصلاحات ما مبتنی بر درک نیاز و خواست جامعه و متناسب با شرایط تاریخی امروز ایران است و درباره اصلاحات حتی علاوه بر بحث های تحلیلی فکر می کنم به مناسبت های مختلف، طرح ها و برنامه ها عرضه شده است که هم مبتنی بر مبانی اصلاحات بوده و هم به نحوی از انحاء توضیح دهنده آنها بوده است.
*از رویکردهای مهم اصلاح طلبی، احترام به گشادگی در عالم بحث و گفت و گو، آزادی در نظر، اندیشه ورزی و ابراز نظر و هزینه ندادن برای آن است*
رئیس بنیاد باران با اشاره محتوای سخنان خود در این جلسه توضیح داد: آنچه امروز مطرح می کنیم، در واقع مطلب ناگفته ای نیست؛ بلکه مدون شده مطالبی است که به نحوی گفته شده و حتی براساس آن عمل شده است. به عبارت دیگر در اینجا علاقه مندیم که یک سلسله اصول به عنوان «اصول موضوعه» در مورد اصلاحات بحث قرار گیرد که بتواند مبنای عمل، حرکت، موضع گیری و حتی سیاست گذاری و برنامه ریزی باشد و از بحث های صرفا تئوریک کمی فاصله بگیریم.
خاتمی تاکید کرد: ناگفته نماند که این اصول دارای پشتوانه های فکری و نظری هم هست که کمابیش مطرح شده است، گرچه احتیاج به طرح مفصل تری دارد. ولی من در اینجا به هیچ وجه قصد طرح مباحث تئوریک را ندارم. زیرا مباحث تئوریک خیلی ساده و زود به نتایج توافق آمیز نمی رسد گرچه در جای خود بسیار مهم است.
خاتمی با اشاره به اینکه در مقابل هر نظر ممکن است نظر دیگری باشد و بخصوص در موضوعات اجتماعی و انسانی این پیچیدگی و ابهام، به این دلیل که ابعاد مختلف دارد، بیشتر است، گفت: همچنانکه که می دانید، بسیاری از مباحث تئوریک از صدر پیدایش تفکر در عالم مطرح بوده و هست. در دوران جدید هم خیلی مباحث تئوریک وجود دارد که بحث های درازدامن و نظرات مختلف پیرامون آنها هست. من در اینجا به هیچ عنوان قصد مطرح کردن مباحث نظری را ندارم و به عنوان صاحبنظری که اعتقادات و نظراتی در این زمینه دارد، بحث نمی کنم، گرچه برای خودم نظراتی دارم.
وی افزود: در اینجا مقصود بیشتر طرح اصول موضوعه است، زیرا ما در مرحله عمل اجتماعی و تاریخی هستیم و بیشتر می خواهم که با کمک یکدیگر مطالبی که گفته شده و براساس آن عمل شده، موازین و اصولی را که پیدا هم شده، بصورت سنجیده و مدون بیان کنیم .
سید محمد خاتمی در پاسخ به این پرسش که چگونه بعد از 11 سال مسائل اصلاحات مطرح می شود؟ تاکید کرد: اینگونه نیست؛ اصلاحات مطرح شده، به رای گذاشته شده، براساس آن عمل شده است و توفیق ها و ناکامی هایی داشته است و ما دلمان می خواهد که آنچه در این مدت در جامعه مطرح شده، به عنوان «راهنمای حرکت و عمل به صورت دقیق تر» مطرح کنیم.
وی افزود: دیگران هم مطالبی دارند و اگر صادق باشند که در جای خود محترم است، اما دست کم من اعلام می کنم که مسئول مطالب دیگران نیستم؛ چرا که در این زمان و مدتها خیلی مطالب گفته شده که احیانا صد در صد یا نزدیک ، با آنچه مراد ماست بوده است و یا مطالب متفاوتی مطرح شده است؛ با تذکر این نکته که باب بحثهای نظری و تحلیل های تئوریک، باز است و از همین جا وارد یکی از اصول مهم اصلاح طلبی می شوم.
رئیس جمهوری سابق کشورمان در بیان اصل اول اصلاح طلبی اظهار داشت: از رویکردهای مهم اصلاح طلبی، احترام به همین گشادگی در عالم بحث و گفت و گو، آزادی در نظر، اندیشه ورزی و ابراز نظر و هزینه ندادن برای آن است. وی ادامه داد: اگر بخواهید که یکی از اصول مهم اصلاح طلبی از نظر ما را بدانید، همین«احترام به باز بودن فضای بحث و نظر و بی هزینه بودن اظهارنظر کردن و آزادی بیان و فکر» است، ولو اینکه با آن فکر مخالف باشیم. بلکه از محوری ترین اصول ما تشویق این فضای باز و گشاده است.
* اصلاحات مناسب ترین راه برون رفت جامعه ما از بحرانی است که سده های متمادی به آن دچار بوده ایم*
خاتمی خاطرنشان کرد: اما به هر حال ما مطالبی داریم، دیگران هم مطالبی دارند. آنچه را در عمل به عنوان اصلاح طلبی آمده است سعی می کنم در اینجا بگویم و شاید در اینجا برخی مرزها هم مشخص شود که باید اینگونه باشد تا از ابهام نجات پیدا کنیم.
این اندیشمند معاصر تصریح کرد: معتقدم، آنچه را که بیان شده و مردم هم به تفصیل یا اجمالا از آن آگاه بوده اند و با فطرت خود پسندیده اند و به آن رای داده اند و به اصلاحات مشهور شده است، مناسب ترین راه برون رفت جامعه ما از بحرانی است که سده های متمادی به آن دچار بوده ایم .
خاتمی در ادامه سخنان خود گفت: بحث من خیلی فراتر از آن است که در این لحظه و مرحله بگویم راهکارها چیست. نگاه من اینگونه بوده که جامعه ما به علل تاریخی که بحث های تاریخی و تحلیلی درباره آن نمی خواهم انجام دهم، دچار بحرانهای بزرگی است و هنوز هم نجات پیدا نکرده است؛ از جمله در بحث «نسبت میان سنت و تجدد» و نیز اینکه چه روش و الگویی برای جامعه ایرانی در این مقطع مهم تاریخی مناسب است. این بحران ها وجود دارد و من معتقدم که آن چیزی که به نام اصلاحات مطرح شد و هنوز هم مطرح است، مناسب ترین راه برون رفت از این بحران است و مناسب ترین و راحت ترین راه دستیابی ارزان تر و آسان تر به منافع مادی و معنوی حیات جامعه ایرانی و نیز جوامعی است که در وضعیت تاریخی، اجتماعی و فرهنگی ما می زیند.
رئیس دولت اصلاحات با تاکید براین نکته که آنچه به عنوان اصول مطرح می شود، شکننده نیست و دارای انعطاف پذیری است، به بیان اصل دوم اصلاح طلبی پرداخت و اظهار داشت: این هم از اصول اصلاحات است که «ما اندیشه انسان و راهکارهایی که برای مسائل پیدا می کند، انعطاف پذیر بدانیم تا تکامل بپذیرد». خاتمی افزود: اصول ما هم انعطاف پذیر است و ما به عنوان وحی منزل چیزی را مطرح نمی کنیم، بلکه در جریان بحث و گفت و گو می تواند تکمیل و تتمیم شود و بهبود و اصلاح پیدا کند.
سید محمد خاتمی گفت: ما باید به همه این مسائل توجه داشته باشیم و نباید اینگونه باشد که بگوییم هر که اینها را بگوید، با ماست و هر که نگوید، بر ماست. اما می گوییم که ما این اصول را داریم و معتقدیم که عملی تر است و با واقعیتها سازگاری بیشتری دارد و با معیارها و موازین، قابل انطباق و سازگاری است و در مقام عمل می تواند راهگشا باشد و می تواند مبنای جمع و انسجام کسانی باشد که این حرف ها را قبول دارند و پایه ی حرکت جمعی، فشرده و غیر پراکنده ی مجموعه بزرگی در ایران باشد.
*اگر یک حرکت که ریشه های تاریخی و اجتماعی دارد، از حیث هدف و مضمون به بخش خود آگاه وجدان جامعه آمد، آن حرکت آسیب ناپذیرتر خواهد بود*
وی ادامه داد: اینکه این جمع باید بنیانگذار هسته ای باشد که ان شاء الله رشد خواهد کرد و به عنوان افرادی که همفکرتر هستیم و همدیگر را می فهمیم و نباید از الفباء شروع کنیم و برای تبیین این مواضع و اصول برای به خودآگاهی رساندن خواست و نیاز تاریخی جامعه در این گفتمان تلاش کنیم.زیرا معتقدم آنچه گفته می شود، برگرفته از یک خواست و نیاز تاریخی جامعه است که همه بخش های جامعه – اعم از عام و خاص- در این خواست ها مشترکند و اصلاحات در حقیقت هم بیانگر آن خواست هاست، هم تبیین کننده آن و هم جهت دهنده آن قابلیت تبدیل شدن به یک حرکت اجتماعی را دارد.
خاتمی تاکید کرد: اگر یک حرکت که ریشه های تاریخی و اجتماعی دارد، از حیث هدف و مضمون به بخش خود آگاه وجدان جامعه آمد، آن حرکت آسیب ناپذیرتر خواهد بود و مورد حمایت و پاسداری خود مردم قرار می گیرد و برنامه ها و سیاستهایی که از این حرکت برمی خیزد، دارای پشتوانه محکم تر می شود و معتقدم، اگر چنین کار تاریخی صورت گیرد، جامعه به مرحله ای می رسد که بجای آنکه نیازی به قهرمان داشته باشد، خود قهرمان عرصه سرنوشت می شود.
*اصلاحات دارای رسالت های نظری و عملی است*
رئیس موسسه بین المللی گفتگوی فرهنگها و تمدنها با طرح این پرسش که آیا اصلاحاتی که ما می گوییم، رسالتی دارد؟ گفت: به نظر من آری؛ هم در نظر و هم در عمل اصلاحات دارای رسالت است. در نظر رسالت اصلاحات عبارت است از بازسازی ذهن اجتماعی و تاریخی جامعه بگونه ای که به عنوان «ملت» بتواند خود را بازیابد و قادر باشد که در عرصه حیات سرزمینی، منطقه ای و جهانی بطور فعال حضور داشته باشد. وی ابراز عقیده کرد: من معتقدم که بزرگترین رسالت نظری اصلاحات، بازساری جامعه به این صورت است.
خاتمی با اشاره به این سخن خود که بازسازی ذهن جامعه تا به عنوان ملت بتواند این نقش را بازی کند، اظهار داشت: می دانید که ملت یک پدیده جدید است و مبنای نظم، انسجام و وحدت جامعه و بستر رشد و بهره مندی فرد و جمع از زندگی و جایگزین عناصر تبیین هویت جمعی قدیم ، مانند قوم و قبیله و حتی نژاد است. وی ضمن طرح این پرسشها که بالاخره چیزی به نام ملت ایران وجود دارد یا ندارد؟ و چیزی به نام جامعه ایرانی وجود دارد یا ندارد؟ گفت: اجمالا وجود دارد و کار اصلاحات بازسازی ذهن و تبیین هویت جمعی این ملت است تا بتواند بطور فعال در عرصه تعیین سرنوشت خود در سرزمینی که زندگی می کند، در منطقه و جهانی که هست، شرکت کند.
*اصلاحات به دین و مقتضیات زمان اهتمام فراوان دارد*
رئیس بنیاد باران با تاکید بر اینکه در این رسالت نظری اهتمام به چند امر خیلی مهم است، گفت: اولا اصلاحات به امر دین اهتمام فراوان دارد. چرا که معتقدیم، دین مهمترین عامل هویت بخش فرد و جامعه و مبنای مهم خاطره مشترک جمعی است و مهم ترین نقطه اشتراک انسانها، اقوام و جوامع، خاطره مشترک است و دین مهمترین عامل خاطره مشترک جمعی در جوامعی مانند جامعه ما و به یک معنا تمام جوامع بشری است. خاتمی با اشاره به دلیل این مساله گفت: زیرا هیچ تمدنی که انسجام بخش جامعه است را نمی بینیم که یا از دین ناشی نشده باشد و یا به شدت از آن متاثر نباشد؛ بخصوص در جوامع شرقی و بالاخص جامعه ای مانند ایران، دین یک عامل مهم هویت بخش است.
سید محمد خاتمی افزود: علاوه براین به عقیده من که فکر می کنم شما هم با من هم نظر باشید، دین و بخصوص اسلام برای کمال انسان آمده است. مگر می توان اصلاحاتی داشت و به کمال انسان نیندیشید؟ بدون دین و دین داری-بخصوص از نظر ما اسلام- تامین سعادت در این جهان و جهان دیگر میسر نیست و طبعا اصلاحات هم باید با دین رابطه وثیق داشته باشد. در طول بحث می گویم که این مطلب چگونه است و این یک شرط است که اهتمام به آن در اصلاحات مهم است.
وی با اشاره به اینکه اهتمام به مقتضیات زمان نکته دوم در رسالت عملی اصلاحات است، تاکید کرد: اصلاحاتی که نتواند زمان خود را درک کند و ریشه های مسائل زمان را بشناسد موفق نخواهد بود. درک مقتضیات زمان و رهایی از غفلت زدگی و توهماتی که جامعه ما را غفلت زده کرده است و جامعه ما به علل مختلف تاریخی، سیاسی، بین المللی و روانی دچار آن است، رهایی از این غفلت زدگی شرط جهش و تحرک جامعه ماست و درک مقتضیات و تلاش برای رهایی جامعه از غفلت زدگی تاریخی و غفلت زدگی معاصر کار بزرگی است که اصلاحات انجام می دهد. خاتمی تصرح کرد: اصلاحات ناظر به واقعیات و مقتضیات زمان، بخصوص شرایط تاریخی و اجتماعی است و آنگونه هم که ما مطرح می کنیم، اصلاحات کمتر به بحثهای مجرد و منقطع از مقتضیات زمان و مکان می پردازد. گرچه همانگونه که عرض کردم، بحثهای تئوریک هم در جای خود لازم است.
*اصلاحات حرکتی در جهت درمان دردهای مزمن و کهنه جامعه از یکسو و دردهای جدید و تازه آن از سوی دیگر است*

رئیس جمهوری سابق کشورمان با اشاره به بعد عملی اصلاحات گفت: از لحاظ عملی، آنچه که من از اصلاحات درک می کنم، اصلاحات حرکتی در جهت درمان دردهای مزمن و کهنه جامعه از یکسو و دردهای جدید و تازه آن از سوی دیگر است. وی افزود: دردهای مزمن و کهنه ما ریشه تاریخی دارد و آنها را باید شناخت، سپس درمان کرد. بخشی از دردهای جدید هم ناشی از شرایط داخلی، خارجی و تحمیل هایی است که بر جامعه شده و می شود.
خاتمی اظهار داشت: من بارها گفته ام که در میان دردهای مختلفی که در جامعه وجود داشته است، بخصوص اگر از لحاظ اجتماعی نگاه کنیم، سه درد شاخص و بارز، به ویژه از 150، 200 سال گذشته قابل لمس، درک و تشخیص در جامعه است: درد استبداد –که تاریخی هم هست-، درد استعمار و وابستگی و سلطه بیگانه بر سرشت و سرنوشت کشور و منطقه است و دیگری هم درد عقب ماندگی.
وی گفت: خوشبختانه این دردها به مرحله احساس و درک جامعه ما رسیده است. یعنی دیگر لازم نیست که فقط خواص و متخصصان این سه درد را بفهمند و به هر فردی که در جامعه رجوع کنید، خواهد گفت که ما از استبداد رنج برده ایم و حتی شاید نتواند آن را تعریف کند. ولی اگر مصداق آن را به او بگویی، تائید می کند که این درد بزرگ ما بوده است. خاتمی ادامه داد: مردم همچنین از اینکه سرنوشت ایران در گرو تصمیمات بیگانه و سلطه اجانب بوده است -که البته به شکل مستقیم استعمار را نداشته ایم، ولی شاید آثار استعمار غیر مستقیم از آثار استعمار مستقیم هم سخت تر بوده است- و نیز اینکه منافع این مرز و بوم نه برای حل مشکلات این کشور و مردم آن تعریف شود، بلکه باید با منافع کسانی تعریف شود که منافعشان با منافع ما در تضاد است و همه منافع کشور در اختیار دیگران قرار گیرد، ناراضی بوده اند.
*ایران روزگاری در عرصه جهانی بزرگترین حرفها را برای گفتن داشته است*
این اندیشمند معاصر با تاکید بر اینکه ملت ایران ملت بزرگ، با غرور و با شرفی است، خاطرنشان ساخت: ایران روزگاری- چه قبل از اسلام و چه بعد از آن که از کانونهای تمدن اسلامی بوده است- در عرصه جهانی بزرگترین حرفها را برای گفتن داشته است و دنیا نیازمند ایران بوده است و از آن وام گرفته و هنوز هم وام می گیرد.
خاتمی افزود: سن توماس اکوئیناس بزرگترین فیلسوف متاله قرون وسطی که با بیان فلسفی الهیات را مطرح کرد و کتاب «اثولوژیا»ی او الان هم بزرگترین منبع کلام مسیحی، بخصوص در میان کاتولیکهاست، می گوید که «هروقت به طور مطلق کلمه استاد را به کار برده ام، مقصودم ابن سیناست».
وی با اشاره به اینکه ایران نه تنها برای خودش که برای دنیا سربلند و سرفراز بوده است، گفت: ایران در روزگارانی یکی از ابرقدرتهای دنیای قدیم بوده است، ولی این ملت 200-300 سال است که عقب افتاده شده است و از گردونه زندگی و پیشرفت عقب افتاده است. این درد را همه احساس می کنند.
خاتمی اظهار داشت: من بارها گفته ام که ما نه تنها از تولید درست محروم هستیم که از مصرف و بکار بردن تولید دیگران هم گاهی عاجز هستیم. این درد نیست؟ و آیا لازم است تا کسی دکترای علوم سیاسی و جامعه شناسی داشته باشد و یا فلسفه خوانده باشد تا آنها را بفهمد؟ آیا آن روستایی با فطرت پاک خودش آن را نمی داند؟ ما عقب افتاده ایم و ملت ایران این عقب ماندگی و عقب افتادگی را برنمی تابد؟ ما دردهای فراوانی داریم، اما این سه درد را که گفتم می توانیم به عنوان وجه مشترکی که می تواند مبنای یک حرکت مشترک در جامعه ما باشد و از متن جامعه این حرکت شکل بگیرد و ادامه پیدا کند، در نظر بگیریم.
*آزادیخواهی، استقلال طلبی و پیشرفت سه خواست تاریخی ملت ایران بوده است*
رئیس بنیاد باران با بیان اینکه به دنبال این دردها سه خواست متناظر و متناسب یعنی آزادیخواهی، استقلال طلبی -و در کنار آن مبارزه با بیگانه و سلطه ستیزی- و پیشرفت و عدالت خواهی بوجود میآید، گفت: البته معتقدم که اگر آن سه شرط تحقق یابد عدالت هم محقق می شود. مردم ما عدالت می خواهند، ولی عدالت برآیند حل آن مشکلات است. ارسطو هم چهار فضیلت را مطرح کرده که عبارت است از عفت، شجاعت و حکمت و عدالت که آن را حاصل تعادل سه فضیلت دیگر می داند. یعنی عدالت یک امر ترکیبی است. عدالت خواست مهمی است که پیامبران و مصلحان هم بر آن تاکید کرده اند، ولی می توان آن را به طور جداگانه بیان کرد یا اینکه برآیند حل مشکلات دیگر، خود عدالت را تضمین می کند.
خاتمی تاکید کرد: بی عدالتی بر اثر جهل و نادانی مردم و بخصوص مدیران و کارگزاران جامعه و نیز سیاستهای نادرست آنها و استبداد فاسد و سیاستهای بیگانه و براثر وابستگی به نوعی تحمیلی است.
رئیس دولت اصلاحات با تاکید مجدد بر اینکه در مقام عمل، اصلاحات ناظر بر درمان دردهای جامعه است که البته می توان فهرست بلندی از دردها را تعریف کرد، گفت: آنچه معتقدم که جدی است و اگر حل شود، بسیاری از مسائل دیگر حل می شود و حداقل هیچ تلاش زیادی نباید بکنیم تا درباره آن به توافق عمومی برسیم و همه آن را قبول دارند و به دنبال آن راههای درمان هم پیدا می شود، این است که بجای استبداد، آزادی، بجای وابستگی، استقلال و بجای عقب ماندگی، پیشرفت قرار گیرد و نیز در همه مراحل عدالت در جامعه برقرار شود .
*اصلاحات دارای یک تبار تاریخی است*
خاتمی ادامه داد: معتقدم، اصلاحاتی که ما می گوییم دارای یک تبار تاریخی است. مردم چیزی به نام اصلاحات را دیدند و افتخار می کنیم که این اصلاحات در تداوم حرکت تاریخی ملت ایران وجود دارد، در وجهه تاریخی هم اصلاحات واقعی تلاشی برای بازسازی هویت جمعی، در جهت اعتلا و فعال شدن در عرصه سرنوشت و حیات اجتماعی بوده است و نیز در صدد درمان دردهایی بوده است که وجود دارد. وی گفت: همه حرکتهای اصلاحی اصیل استقلال طلب، آزادیخواه و پیشرفت جو بوده اند و در درمان دردها، درک مقتضیات و... تاکید ما بر وفاداری به دین و نیز اعتماد به مردم است.
رئیس جمهوری سابق کشورمان با بیان اینکه تکیه ما نیز بر نیازها و خواسته های عمیق و واقعی جامعه -که این نیازها یا ریشه در گذشته دارد و یا در زمان حاضر به نوعی مطرح شده است- و منظور معالجه ریشه ای دردها است، گفت: در زمینه تاکید بر دین، معتقدم – و می توان از نظر جامعه شناختی نیز آن را کاملا اثبات کرد و تجربه عادی هم ما را به این نتیجه می رساند- که فرهنگ ما – بطور خاص مشرق زمین، بطور اخص ایران چه بعد از اسلام و چه پیش از آن- فرهنگ دینی است. خاتمی در تبیین این سخن افزود: یعنی درون مایه و جان مایه فرهنگی که جان ما را شکل می دهد، دینی است؛ حتی آنان که پایبند عملی به برخی مناسک و مراسم دینی نیستند. شما نمی توانید در ایران یک دختر خانم یا آقا پسری را پیدا کنید- ولو از خانواده هایی باشند که چندان دینی نباشند- که حاضر باشند مراسم ازدواجشان بدون طی کردن این مراسم دینی انجام شود و اگر هم چنین افرادی باشند، تعدادشان بسیار اندک است و مسائل دیگر مانند: قسم ها، تکیه کلام ها و... .
سید محمد خاتمی ادامه داد: حتی معتقدم، برادران و خوهران عزیز اقلیت های دینی در ایران – صرف نظر از اینکه هویت همه آنها دینی است- از زندگی در درون فرهنگ دینی غالب ، خاطره تلخی ندارند. وی افزود: این درست است که از حکومتهای جبار و مستبد و متعصب رنج برده اند؛ مگر ما مسلمانها رنج نبرده ایم؟ مگر توسط حاکمان و امیران سنی هزاران یا صدها هزار نفر زن و مرد سنی سر بریده نشدند؟ مگر توسط حاکم شیعی هزاران چشم از حدقه در نیامد؟ رنجی که برده ایم،ربطی به دین ندارد و همه از حکومتهای جبار و فاسد رنج برده ایم. خاتمی تاکید کرد: اما اگر از یک مسیحی، زرتشتی یا کلیمی بپرسیم که آیا از زندگی در جامعه ای که فرهنگ غالب آن اسلامی است، رنج برده است؟ می گوید: خیر!
*درون مایه فرهنگ ما دینی است*
رئیس بنیاد باران تاکید کرد: به هر حال درون مایه فرهنگ ما دینی است و هیچ حرکت اجتماعی و تاریخی به ثمر نمی رسد، مگر اینکه قابل هضم، لمس، درک و فهم برای توده مردم باشد که بستر آن حرکت است. طبعا اگر اصلاحات با دین سازگار باشد، خیلی راحت در متن وجدان جامعه ما جا می افتد.
خاتمی اظهار داشت: زمانی من گفتم که ممکن است بر روی تفکرات مرحوم دکتر شریعتی اظهار نظر شود زیرا موافق ومخالف دارد و طبیعی هم هست، ولی او یک کار مهم کرده است –این مطلب را در مراسمی به مناسبت درگذشت استاد محمدتقی شریعتی که به در خواست رهبر فعلی و رییس جمهور آن روز انقلاب در آن سخنرانی کردم، گفتم- که زبان خواص را باید با زبان مردم یکسان کرد که البته نقش مهم امام(ره) هم در جای خود بسیار مهم بود و مرحوم شریعتی در این کار توفیق بزرگ داشت و یک دانشجوی ساده و استاد دانشگاه در کنار یک کارگر و کشاورز قرار گرفت و زبان هم را فهمیدند و آن موج ایجاد شد.
رئیس موسسه بین المللی گفتگوی فرهنگها و تمدنها با بیان اینکه بنده معتقدم که فرهنگ غرب موارد منحط و امور خوب بطور توام دارد، اظهار داشت: اینکه ما مهندسی اجتماعی کنیم تا احساس کنیم، معمار جامعه هستیم و جان مردم، فکر مردم، روح مردم، عاطفه مردم و ذهن و عقل مردم در دست ماست، اصولا از نظر علمی غلط است البته هدایت جامعه از سوی مربیان صالح امر دیگری است.
*هیچ حرکتی شکل نمی گیرد مگر اینکه از متن خواست، اراده و فهم و تفاهم توده برخیزد*
وی تاکید کرد: هیچ حرکتی شکل نمی گیرد مگر اینکه از متن خواست، اراده و فهم و تفاهم توده برخیزد و در این زمینه هم تعابیر قرآن خیلی عجیب است: « انما انت مذکر و لست علیهم بمسیطر»؛ یعنی اصلا تو چه کاره ای که به مردم سیطره پیدا کنی؟ مردم در متن جانشان فطرت و آگاهی دارند، تو مذکر هستی و وقتی که به خود آمدند، خودشان حرکت می کنند و تو آمده ای که مردم به قسط برخیزند، نه اینکه آنها را به قسط برخیزانی. خاتمی ادامه داد: عدالت هدیه ای از سوی قدرتها و دولتها به جامعه نیست، آزادی امری نیست که قدرتها به خاطر هدیه آن به مردم بر آنان منت بگذارند.
*یکی از رموز ناکامی روشنفکران بریده از دین ما همین مشکل است که با مردم نتوانستند تماس برقرار کنند*
رئیس بنیاد باران گفت: آزادی و عدالت مال مردم هستند و عدالت و آزادی ای مستمر می ماند که از متن وجدان جامعه و درک درست آن برآمده باشد. بنابرین هر حرکت اجتماعی که بتواند با این وجدان اجتماعی تماس بگیرد و با آن بستر یعنی جان جامعه تفاهم پیدا کند و مطالب برای آن قابل درک و لمس باشد، آن حرکت پایدار، اصیل و حقیقی است.
وی افزود: به همین دلیل است که می گویم، هر حرکت اجتماعی از جمله اصلاحات نمی تواند با دین مردم که در عمق وجود آنهاست، بیگانه باشد. حرکت اصلاحات به این معنا یک حرکت دینی است و شاید یکی از رموز ناکامی روشنفکران بریده از دین – که احیانا هنوز حسن نیت هم داشتند و واقعا استقلال و آزادی را می خواستند- و منشاء اثر نشدن آنها در تاریخ ما همین مشکل باشد که با مردم نتوانستند تماس برقرار کنند.
خاتمی اظهار داشت: زبان آنها برای مردم قابل فهم نبود. چرا؟ زیرا با جان مردم آشنا نبودند و نیز دچار این توهم تاریخی بودند که بدون تحرک جان، جهان تحرک پیدا می کند و آن روشنفکران سرنوشت شیرینی نداشتند. از سوی دیگر، هر حرکت اجتماعی اگر با زمان و مکان خود آشنا نباشد و با دردهای واقعی مردم و خواستهای واقعی آنها ارتباط برقرار نکند، ناکام می ماند.
این اندیشمند اسلامی ادامه داد: شاید رمز و راز نا کامی سنت پرستان نیز که نه زمانشان را درک کردند و نه زبان حال ملتشان را می دانستند و بیشتر دعوت به بستن درها به روی طوفانی بود می کردند که در دنیا ایجاد شده بود و نیاز به بینش ها و دیدگاههای جدیدی در جامعه پدید آورده بود همین باشد آنها هم نتوانستند کاری کنند و حتی در مکانهایی با استبدادهای موجود فاسد ساختند و در برابر آن بی تفاوت شدند و یا اگر راه حلی نشان دادند، پیشنهاد استبدادهای ظاهر الصلاح ولی خطرناکتر از استدلالهای سنتی فاسد بود. وی تاکید کرد: راز و رمز ناکامی آنها هم عدم درک زمان و مکان و نیازهای واقعی پیدا شده در جامعه و نداشتن راهکارهایی برای پاسخگویی به این درکها و دردها بود.
*اصلاحاتی که ما می گوییم این است که اگر مردمسالاری، جامعه مدنی، پیشرفت و توسعه می خواهیم، راه اینها از طریق دین است*
رئیس دولت اصلاحات با تاکید بر اینکه معتقدم که اصلاحاتی که ما می گوییم این است که اگر مردمسالاری، جامعه مدنی، پیشرفت و توسعه می خواهیم، راه اینها از طریق دین است، گفت: در جوامعی مانند ما بخصوص با داشتن دین بزرگی مانند اسلام که البته در آن هم بینش های غلطی وجود دارد، اگر حرکت آزادی، استقلال و پیشرفت همسو با حرکت خواست دینی جامعه باشد، موفق می شود.
خاتمی تصریح کرد: آزادی، استقلال و پیشرفت بریده از دین در جامعه ما امکان تحقق ندارد. مگر کسانی نبودند که شعار استقلال و آزادی می دادند و الگویی که ارائه می دادند لیبرال دموکراسی یا سکولاریسم بود و نا کام ماندند؟ یا در مقابل حرکتهای دینی بدون مردمسالاری، آزادی و پیشرفت مطرح شدند، اما در جوامعی مانند ما شکست خوردند. ما این خواسته ها را داریم و معتقدیم، دین مان توان سازگاری با آن را دارد و اگر این سازگاری برقرار شود ، می توانیم به آینده ای بهتر بیاندیشیم.
*عمده ترین عامل فشار بر این جریان اصلاحات در 150 سال گذشته دو جریانی بودند که در همه چیز، جز یک چیز با هم تضاد و تعارض داشتند*
خاتمی با بیان اینکه خوشبختانه حرکت اصلاحاتی که می گوییم –گرچه شاید هنوز تعریف روشنی نداشته باشد- در این مسیر حرکت کرده است، گفت: از حدود 150 سال پیش تا کنون و بروز و ظهور حرکتهای اجتماعی، بازسازی هویت جامعه ای که در زمان خود زندگی کند و تلاش برای رفع دردهای این جامعه یعنی استبداد و استعمار وجود داشته است.
وی با اشاره به اینکه اما متاسفانه این تفکر همواره از دو سو یا سه سو مورد فشار بوده است، تصریح کرد: عمده ترین عامل فشار بر این جریان اصلاحات در 150 سال گذشته دو جریانی بودند که در همه چیز، جز یک چیز با هم تضاد و تعارض داشتند. آن یک چیز مورد توافق این بود که دین و آزادی و مردمسالاری با هم سازگاری ندارند. امروز از سوی نمایندگان این دو جریان، این سخن را به صراحت می شنویم.
رئیس بنیاد باران در تبیین این مطلب افزود: یک تفکر می گوید، برای بدست آوردن آزادی راهی جز این نداریم که جامعه سکولار، لیبرال دموکرات یا سوسیال دموکرات باشد. جریان دیگر هم می گوید، برای اینکه دین مان محفوظ بماند، نیازمند به حکومتهای اقتدارگرا و بی توجه به مردم هستیم. یعنی مردم مانند رعیت و احشامی هستند و حکومت هم لطفی کند و نان و آب و غذایی برای آنها تهیه کند.
وی تاکید کرد: بی توجهی به مردم این نیست که نان آنها را ندهند، شاید بخواهند نان هم بدهند، اما دخالت مردم در سرنوشتشان را نمی پذیرند. این دو جریان که در همه چیز جز این نکته با یکدیگر در تضاد هستند، طبیعی است که مانند دو لبه یک قیچی بزرگترین فشارشان را بر جریان اصلاحات می آوردند.
خاتمی ادامه داد: اما مردم آزاد، رشید، با اخلاق و پیشروهمه اینها را به نام دین می گفت و می خواست و مورد فشار قرار می گرفت. البته در این میان هم سود اصلی را حکومتهای مستبد تا بن دندان فاسد، برده اند. در نتیجه در این مملکت هم دین مردم لطمه خورده و هم آزادی و حاکمیت مردم بر سرنوشتشان.
وی گفت: اصلاحات با وجود اینکه بیشترین زمینه را در متن جان جامعه دارد و اگر ما عاقل و زرنگ باشیم، مردم خیلی زود می توانند با آن رابطه برقرار کنند، همواره مورد فشار نیروهای عجیب وعظیم بوده است. زیرا یک حرکت اصیل اجتماعی وقتی می خواهد جا بیفتد، موانع و مشکلات بزرگی دارد.
*انقلاب اسلامی که معجزه بزرگی در زمان ما بود و مردمی ترین انقلابی بود که در تاریخ معاصر بشری و یا شاید در کل آن رخ داد*
رئیس جمهور سابق کشورمان تاکید کرد: انقلاب اسلامی که معجزه بزرگی در زمان ما بود و مردمی ترین انقلابی بود که در تاریخ معاصر بشری و یا شاید در کل آن رخ داد وما هیچ انقلابی را نمی بینیم که اینگونه یکپارچه جمعیت راه بیفتد، یک حرف بزند و به دنبال یک رهبر فرهمند و بزرگ حرکت کند و این شگفتی ها را بیافریند.
خاتمی تصریح کرد: من این انقلاب بزرگ را بزرگترین فراز اصلاحات 150 سال گذشته در ایران می دانم؛ با یک امتیاز نسبت به همه جنبش های 150 سال گذشته و آن اینکه این توفیق را پیدا کرد که خواست تاریخی مردم(استقلال، آزادی، پیشرفت و عدالت) و نیاز واقعی مردم که همین مسائل بود، با هویت تاریخی و فرهنگی آنان همسو کرد.
خاتمی ادامه داد: مگر از زبان امام(ره) و انقلاب نگفته ایم که اسلام می آید و شما را آزاد می کند، شما را بر سرنوشتتان حاکم می کند، میزان رای مردم باشد، آزادی باشد، از دستاوردهای بزرگ تمدن غرب استفاده کنیم، انواع و اقسام فساد محو شود، رشید باشید و... ؟ و اینها را اسلام می آورد. یعنی خواست تاریخی مردم با هویت تاریخی مردم یکسان شد و این معجزه پدید آمد و به همین دلیل بین همه وجوه ممکن حکومت و نظام های اجتماعی این انقلاب و رهبرانقلاب پیشنهاد جمهوری اسلامی را می کند که بزرگترین تعبیری است که هم می تواند خواست تاریخی ملت ایران و هم هویت آن را نشان دهد.
رئیس دولت اصلاحات گفت: اصلاحاتی که می گوییم در تداوم آن زنجیره بلندی است که رنج ها فراوان کشیده، کامروایی ها و ناکامی هایی داشته، در انقلاب اسلامی به اوج خود رسیده و البته به تناسب زمان و مکان، متذکر شرایط تاریخی ویژه خود نیز هست.
وی افزود: این اصلاحات اگر بتواند عمق لازم را در جامعه پیدا کند، یعنی همان چیزی که مردم می خواهند و ما به عنوان نخبگان جامعه و کسانی که باید آن مسائل را تبیین کنیم و به سطح خودآگاه ذهن جامعه بیاوریم و به یک گفتمان تبدیل کنیم، معتقدم مهمترین عامل تحول مثبت در جامعه ایجاد شده است و حتی گفتمانی اینچنین می تواند جایگزین کاریزمای قهرمان شود.
*در دنیای امروز دوری اخلاق از سیاست فاجعه بار بوده است*
سید محمد خاتمی ادامه داد: نکته دیگر واقعیت این است که در دنیای امروز دوری اخلاق از سیاست فاجعه بار بوده است. البته در همه ادوار تاریخ، نبود اخلاق و متعهد نبودن سیاست به اخلاق یک فاجعه ایجاد کرده، اما در دنیای امروز به خاطر غول آسایی قدرت تکنیک و پیوستگی جهان امروز به یکدیگر و بروز قدرتهای سیاسی، اقتصادی، نظامی و تبلیغاتی فراملی، بداخلاقی، ابعاد وحشتناکی پیدا کرده است.
رئیس موسسه بین المللی گفتگوی فرهنگها و تمدنها افزود: این مساله در گفت وگوی تمدنها و ادیان بسیار جذاب است و بدان پرداخته شده است و این یک فاجعه جهانی است. در جامعه ماغ فلت از اخلاق و دوری از آن زیانهای مضاعف دارد. یکی ناشی از آنچه در سطح جهانی است که سیاست، اقتصاد و فرهنگ بی اخلاق است و شامل حال ما هم می شود و دیگر اینکه ما مدعی دین و نظام سازگار با دین هستیم، محتوای دین هم اخلاق است، اگر بی اخلاقی در جامعه ما بود، فاجعه مضاعف خواهد بود که بحث مبسوط فلسفی درباره اخلاق و ماهیت آن و وجوه آن هم، بحثی نیست که در اینجا مجال طرح آن باشد.
رئیس بنیاد باران در پایان سخنان خود گفت: اجمالا در اصلاحات مورد نظر ما، هم به لحاظ ماهیت خود آن با توصیف گفته شده و هم پایبندی به موازین اصیل دین که اخلاق از مهمترین آنهاست و هم با توجه به هویت فرهنگی ملت ایران که جنبه اخلاق دارد و نیازهای اصیل اجتماعی اخلاق، یکی از محورهای اصلی اصلاحات اخلاق است و معتقدم که جامعه مدنی، مردمسالاری، توسعه و عوامل دیگر که از اهداف اصلاحات است، در متن جامعه اخلاقی معنای ویژه خود را پیدا می کند. وی افزود: موضوع ارتباط اخلاق و شریعت هم بحث دراز دامنی است که در آینده به آن خواهیم پرداخت.
پیش از سخنان سید محمد خاتمی، مرتضی حاجی طی سخنانی، پس از خوش آمدگویی به مهمانان جلسه گفت: در این جلسه خاتمی دیدگاه خود را در مورد، امروز، دیروز و فردای اصلاحات و راههای برون رفت از مشکلات بیان می کند که حاصل مداقه جدی و عمیق ایشان در مسائل داخلی و بین الملل است که مبانی آن را بر اساس مسیر توسعه و رشد کشور برای اهداف کلان توسعه ملی، استقلال آزادی، رشد و شکوفایی بد ست آورده و آنها را در سه نشست 2 هفته یکبار بیان می کنند.
مدیرعامل بنیاد باران در ادامه با بیان اینکه به عنوان یک عضو جامعه سربلند ایرانی وظیفه خودم می دانم که از همت و تلاش آقای خاتمی در این امر مهم تشکر کنم، افزود: مجموعه مطالبی که ارائه می کنند فشرده آن چیزی است مبنای حرکت برای دستیابی به هدف های بلند جمهوری اسلامی است.
وی همچنین از حاضرین در جلسه خواست تا نکات و نظرات خود را در طول جلسات بیان کنند.گفتنی است؛ این اولین جلسه از سه جلسه تبیین مبانی اصلاحات در بنیاد باران بود.

 
 
تعداد بازدید: ۲۷۳۳۷

 
آرشیو
جستجو براساس تاریخ
 
تازه‌ترین خبرها
۱۵ مرداد ۱۳۹۸
سیدمحمد خاتمی: چرا اتهام سیاسی یا مطبوعاتی، جرم امنیتی تلقی می‌شود؟ چرا اخطار قانون اساسی داده نمی‌شود؟
۱ مرداد ۱۳۹۸
گفت‌وگو یا فاجعه؟ سرمقاله گاردین به قلم سید محمد خاتمی
۲۹ تير ۱۳۹۸
سیدمحمد خاتمی: تشکل‌های اجتماعی می‌توانند توقعات جامعه را تنظیم کنند
نمایش تمام خبر‌ها »
  سید محمد خاتمی , رئیس جمهور, Mohammad khatami, khatami , khatami.ir, president , sayyid mohammad khatami,